X
تبلیغات
دانستنیهای علوم باطنی و طب مکمل - تنفس و فواید آن

دانستنیهای علوم باطنی و طب مکمل

هدف از این وبلاگ اطلاع رسانی در خصوص علوم باطنی و طب مکمل است

تنفس و فواید آن

تنفس صحیح و فواید آن

تنفس صحیح آنقدردرآرامش و تمرکزمؤثراست که ما خواستیم حتی فصلی مجزا و بسیار مفصل درتنفس داشته باشیم. شما ممکن نیست کتابی درزمینه ی تمرکزحواس وآرامش ذهن پیدا کنید که درآن فصلی به تنفس صحیح اختصاص داده نشده باشد.

دریوگا تنفس آنقدرمهم است که خیلی ها تصورمی کنند یوگا به تمامی یعنی تنفس!

درمقدمه ی گلستان سعدی، اولین نعمت خداوندی که سپاس گفته شده، تنفس است: " . . . هرنفسی که فرو می رود ممدِ حیات است و چون برمی آید مفرح ذات" و این خود نشانه ی اهمیت تنفس است.

فواید تنفس عمیق طول عمر و سلامتی

کسانی که تنفس عمیق دارند ازطول عمربیشتری برخوردار می شوند. تنفس عمیق باعث می شود که تعداد دم و بازدم دریک دقیقه کمترشود. معمولاً افراد دریک دقیقه 16 بارنفس می کشند وعمرمتوسطی دارند. اما هرکس بیش ازاین در دقیقه نفس بکشد، مسلماً تنفس هایی سطحی خواهد داشت که دم و بازدم عمیق را به همراه ندارد. طول عمرچنین افرادی ازحد متوسط ومعمول کمتراست.

اگرمی گویند هیجان های عصبی مانند ترس، اضطراب، خشم، کینه، انتقام وحسادت، بیماری می آورد وازطول عمرمی کاهد به این خاطراست که تمام هیجان های عصبی اولین تأثیرخود را برتنفس می گذارند. شما ازاین به بعد به کسانی که عصبی و خشمگین و یا مضطربند با دقت نگاه کنید و ببینید که چقدرتنفس آن ها دراین مواقع سطحی می شود. گاهی اوقات درهنگام خشم، تنفس به سی باردردقیقه وحتی بیشترمی رسد. حالا خودتان حساب کنید که کسانی که مدام درهیجان های عصبی به سرمی برند ودرخشم واضطراب غوطه ورند با تنفس سطحی خود چه بلایی برسرسلامتی وطول عمرخویش می آورند.

درعوض، کسانی که ازآرامش برخوردارند وخود را به هنگام خشم کنترل می کنند، چنان از تنفس عمیق و ژرفی برخوردارمی شوند که مسلماً سلامتی آن ها را مداوم ترو طول عمرشان را بیشترمی کند.

اخیراً دریکی ازمجله های علمی، ازتحقیقات مشترک دانشمندان ژاپنی و آمریکایی گزارشی ارائه شد. این دانشمندان به این نتیجه ی جالب رسیده اند که اگرانسان بتواند تعداد تنفس خود را دریک دقیقه از16 به 12 کاهش دهد، چیزی حدود 50 سال به عمر خود اضافه کرده است.

ورزش برای این سلامت قلب وجسم، و به دنبال آن طول عمررا به همراه دارد که بر سیستم تنفسی اثرمی گذارد. ورزشکاران با پیگیری مستمرورزش درزندگی، کم کم برحجم تنفسی خود می افزایند وازتعداد تنفس خود دردقیقه می کاهند وبه همین دلیل ازسلامتی و طول عمربرخوردارمی شوند.

درعوض سیگاری ها با سیگارکشیدن به سرعت ازحجم تنفسی خود می کاهند و برتعداد تنفس خود می افزایند، ضمن آن که تنفسشان را مسموم نیزمی کنند ودرنتیجه سلامتی خود را ازدست می دهند وطول عمرشان کاهش پیدا می کند.

به هرترتیب، باید دقت کنید که ضمن انجام تمرینات تنفس – که به زودی آن را کاملاً شرح می دهیم – ازهرعاملی که درشما تنفس سطحی ایجاد می کند وحجم تنفسی شما را کاهش می دهد اجتناب کنید وازهربرنامه ای که تنفس شما را عمیق ترمی کند وبرحجم تنفسی شما می افزاید استقبال کنید.

فواید تنفس عمیق کنترل هیجان های عصبی

گفتیم که هیجان های عصبی منفی و به ویژه خشم واضطراب، تنفس شما را بد وسطحی می کنند و شما باید مراقب باشید که این هیجان ها را درخود کنترل کنید تا درنهایت سلامتی و طول عمرخود را حفظ کرده باشید.خوشبختانه تنفس صحیح وعمیق، خود عاملی بازدارنده برای این هیجان هاست. شاید خود شما هم بارها تجربه کرده باشید.

وقتی عصبانی و خشمگین می شوید، اگردرحرکتید، بایستید؛ اگرایستاده اید، بنشینید؛ اگر نشسته اید، درازبکشید وبعد چند نفس عمیق بکشید. خیلی سریع خشم شما فروکش می کند و مسلماً شما با آرامش، بهترو عاقلانه تر فکرمی کنید وتصمیم می گیرید.

هرهیجان منفی دیگری را که درخود احساس می کنید، می توانید با این روش ازبین ببرید و حتماً این کاررا بکنید.

فراموش نکنید که شما به هیچ عنوان نمی توانید با این هیجان های عصبی و این تنفس-های بد، ازآرامش و به ویژه ازتمرکزحواس برخوردارشوید.

توجه داشته باشید که پیاده روی همراه با تنفس عمیق، همواره یکی ازراه های کسب آرامش بوده است.

فواید تنفس عمیقآرامش

شاید مهم ترین تأثیرتنفس عمیق که خیلی سریع هم به چشم می آید، آرامش است.

باهرنفس عمیقی که می کشید هم ذهن شما آسوده ترمی شود وهم جسمتان، به ویژه در بازدم های عمیق بدن شل وریلکس ومنبسط می شود.

اساساً بین تنفس وانقباض عضلانی همیشه رابطه ای وجود دارد.

هیجان های عصبی منفی، تنفس را سطحی می کند وتنفس سطحی انقباض وگرفتگی عضلانی را موجب می شود که شما دندان ها را به هم می فشارید و دست ها را مشت می کنید و ابروها را درهم می کشید.

حتی ثابت شده است که دراین حالت جدارمعده ی شما جمع شدگی و کلیه ی شما چروک خوردگی پیدا می کند.

" لوییزهی " روان شناسِ ِ بنام درکتاب معروف خود " شفای زندگی " می نویسد: " زخم معده و سنگ کلیه بازتاب های هیجان خشمند، درعوض تنفس عمیق و آرام، انبساط و آرامش عضلات را موجب می شود.

همین طوربه خاطرارتباط تنگاتنگ جسم وذهن، آرامش عضلانی آسودگی ذهن را به دنبال دارد و انقباض عضلانی، آشفتگی فکررا. این همان اصلی بود که ما درفصل پیش بر آن تکیه کردیم.

مهم ترین و اساسی ترین عامل مؤثردرتمرکز فکر، همین آرامش جسم وذهن است که رهاوردی از تنفس عمیق هم هست.

فواید تنفس عمیق کنترل عواطف

عواطف واحساس های شما هم برتنفس شما تأثیرمی گذارد. کسانی که احساسی تر باشند، تنفس سطحی تری دارند.

کنترل احساسات به نوعی کنترل انرژی ذهنی و کنترل مغناطیس شخصی است.

ما به کسانی که خیلی احساساتی هستند توصیه می کنیم تنفس عمیق را تجربه کنند. با چند تنفس عمیق وآهسته، خیلی سربع ازشدت احساس وعاطفه کاسته می شود. البته ما نمی-خواهیم جلوی هراحساسی را بگیریم. برخی ازاحساس ها را حتی باید دامن زد وگستراند.

شما باید توجه داشته باشید که احساس وعاطفه ی شما همسو و هم جهت با ارزش های فکری واهداف شما هستند یا نه. اگرهستند ودرشما واکنش های مثبت درجهت رسیدن به هدف ایجاد می کنند، ازآن ها استقبال کنید ودوستشان بدارید؛ اما اگرشما را به واکنش های منفی وامی دارند، مثلاً به زیرپا گذاشتن ارزش ها ومنحرف شدن ازمسیراهداف، حتماً باید آن ها را تعدیل وکنترل کنید تا بعداً دچارپشیمانی و احساس گناه نشوید.

تنفس عمیق وتفکرمثبت، دو بازوی اصلی کنترل عواطف منفی هستند.

فواید تنفس عمیق خلأ و رهایی

آنچه که پیش ازاین درباره ی " رهایی" گفتیم، با تنفس عمیق به آسانی به دست می آید. شما با رهایی، ازهرگونه وابستگی ذهنی فاصله می گیرید وبا تنفس عمیق، خیلی آسان به این رهایی می رسید.

یوگی ها تنفس عمیق را راه مؤثررهایی می دانند. شما هم می بینید که بخش عظیمی از یوگا به معنی هماهنگی وتعادل روح برعهده ی تنفس است.

فواید تنفس عمیق کنترل میل جنسی

پیشاپیش تأکید می کنیم که کنترل به معنی " سرکوب" نیست.

میل جنسی یکی ازموهبت های الهی وازنعمت های خدادادی شماست برای تنازع بقا. حتی میل جنسی را یکی ازنیروهای درونی وحیاتی بشرمی دانند که اگرکنترل وتعدیل شود، یک رکن موفقیت به حساب می آید.

" ناپلئون هیل" روان شناس مشهوردرکتاب معروف خود " بیندیشید و ثروتمند شوید" ، میل جنسی را یکی از سه ضلع موفقیت می داند.

آنچه ما درصدد کنترل آن هستیم، میلی است که هدفدارنیست ودرجهت مثبت قرارندارد.

همه ی امیال، مثبت ومفیدند. همه ی امیال، موهبت الهی اند اما به شرط آن که مهارشان کنیم وبه کنترلشان درآوریم وازآن ها درست استفاده کنیم. افراط درارضای میل جنسی و کنترل نکردن آن، هم تعادل عصبی شما را برهم می زند وهم ازبخش عظیمی ازنیروهای حیاتی و قوای مغیاطیسی شما می کاهد. جالب این که میل جنسی تنفس را تند وسطحی می-کند.

هربارکه میل جنسی، نه درجهت مثبت ودرست ، درشما طغیان کرد، یک شیوه ی کنترل، آن است که مکان ووضعیت خود را تغییردهید وچند نفس عمیق بکشید. ما " پیاده روی تند همراه با تنفس های عمیق" را دراین مواقع به شما توصیه می کنیم.

فواید تنفس عمیقخلاقیت

با تنفس عمیق، شما به لایه های عمیق ترمغزو منشأ فکرمی رسید. آنجا که خلاقیت، افکارنو، تصمیم های تازه وحتی الهام وشهود شماست، تنفس عمیق یعنی ارتباط با منشأ فکر و شعورخلاق. با تنفس عمیق، هم فکرتان بهتروعمیق ترمی شود وهم تمرکز حواس بیشتری پیدا می کنید. درباره ی ارتباط بیشتر و بهتربا منشأ فکردرفصل " مدیتیشن" صحبت خواهیم کرد.

تکنیک تنفس عمیق

تنفس عمیق، شامل سه مرحله است:

-1 دم عمیق

-2 نگهداری نفس

-3 بازدم عمیق


-1
دم عمیق

فروبردن هوا به ریه ها یعنی دم، مطلوب ما نیست مگرآن که این شرایط را داشته باشد:

الف - آهسته وآرام باشد.

دم شتاب آمیزهرگز نمی تواند ریه ها را به طورکامل پرکند یعنی شما هرچقدرسعی کنید که نفس عمیق بکشید اما این کاررا با شتاب انجام دهید، ریه های شما به طورکامل پرنمی شود. باید آهسته ریه ها را ازهوا پرکنید.

ب - نفس عمیق باید شکمی باشد.

ابتدای دم عمیق، قسمت های فوقانی قفسه ی سینه ازهوا پرمی شود که درتنفس سطحی هم چنین چیزی رخ می دهد. آنچه مطلوب ماست، پرشدن قسمت های تحتانی قفسه ی سینه و حبابچه های هواست.

سعی کنید با قسمت شکم خود نفس بکشید. وقتی به آرامی ریه ها را ازهوا پرمی کنید، درآخرین لحظات، یک فشارودرد اندکی را درقسمت فوقانی شکم ( دیافراگم ) خود حس می- کنید.

اما چرا می خواهیم چنین حالتی ایجاد شود؟

سلول های بدن ما با خون ارتباط مستقیم ندارند بلکه این ارتیاط را لنف یا آب میان بافتی ایجاد می کند. لنف مواد غذایی را ازخون می گیرد ودراختیارسلول قرارمی دهد وازطرفی مواد زاید را ازسلول می گیرد وبه خون بازمی گرداند. هرچه لنف این تبادل را سریع ترو بهترانجام دهد سلامت سلول و شادابی آن بیشترمی شود. به طور کلی سلامت سلول به دو عامل وابسته است: شتاب و سلامت خون، شتاب و سرعت لنف.

سرعت گردش خون عمدتاً به قلب وابسته است اما سرعت لنف به حرکت عضله ی بالای شکم یعنی دیافراگم بستگی دارد.

تنفس عمیق وشکمی، دیافراگم را حرکت می دهد واین حرکت، درحفره ی شکمی خلأیی ایجاد می کند که شتاب لنف را پانزده برابر می کند.

سلامتی وجوانی شما اساساً به دو عامل وابسته است: عمق تنفسی و گردش خون.

با تنفس های عمیقی که انجام می دهید، سرعت لنف را فزونی می بخشید و درنتیجه متابولیسم سلولی شما بهترانجام می شود و شما شادابی، سرزندگی و انرژی فراوانی را احساس می کنید.

-2نگهداری نفس

شاید مهم ترین قسمت تنفس، همین نگهداری باشد. وقتی شما هوا را درریه ی خود نگه می دارید، به کیسه های هوایی خود فرصت می دهید که تبادل اکسیژن و دی اکسید کربن را کامل انجام دهند. درتنفس های تند وسطحی، این تبادل خوب صورت نمی گیرد چون شما به ریه های خود فرصت کا فی نمی دهید.

-3 بازدم عمیق

دربازدم های سطحی ومعمولی، ریه ها ازمواد مسموم وعمدتاً دی اکسید کربن، به طور کامل خالی نمی شوند.

بازدم هم باید دو شرط ویژه داشته باشد: اول آن که آهسته و آرام انجام گیرد. دوم آن که ازراه بینی باشد. اما درآخرین لحظات، دهان را بازکنید وهوای باقی مانده را با فشارو صدای " هه " بیرون دهید.

دربازدم های سطحی، حدود 1300 تا 1500 میلی لیترازهوای بازدمی ریه ها خالی نمی شود. این هوای باقی مانده، یکی ازمهم ترین علل پیری شناخته شده است.

بازدم های عمیق را تجربه کنید وریه های خود را ازآخرین هوای مسموم نیزخالی کنید.



آگاهی بر تنفس

یکی ازمهم ترین عوامل مؤثردرتمرکزحواس، توجه کردن به تنفس است. ازلحظه ای که دم عمیق را شروع می کنید تا آخرین لحظه ای که هوا را بیرون می کنید، به فرآیند تنفس و صدای تنفس خود توجه کنید. به صدای نفس خود گوش بسپارید و تمام توجه خود را به آن معطوف سازید.

شمارش تنفس

یکی ازراه های آگاهی برتنفس، شمارش آن است. برای همین امروزه فرمول هایی برای شمارش تنفس ارائه شده است که شما می توانید با استفاده ازآن ها بر تنفس خود آگاهی پیدا کنید.

جدیدترین ومعمول ترین فرمول تنفسی ، فرمول " 2 – 4 – 1 " است. یعنی اگرشما تا یک شماره دم عمیق می کشید، چهاربرابر آن هوا را درریه نگه می دارید و دو برابرآن، یعنی نصف زمان نگهداری، هوا را ازریه ها خارج می کنید.

این فرمول تنفسی، براساس ظرفیت تنفسی شما می تواند افزایش یابد که میزان افزایش برای افراد مختلف متفاوت است.

مثلاً اگر دم عمیق شما سه شماره طول می کشد، باید با 12 شماره نفس خود را نگه دارید و سپس با شش شماره هوا را ازریه های خود خارج کنید.

منظورما عمدتاً آگاهی بر تنفس است و شما می توانید فرمول را کمی تغییرهم بدهید به شرط آن که " طولانی تربودن زمان نگهداری نفس " را جدی بگیرید.

می توانید نفس را با انگشت، شمارش کنید و یا این که درذهن خود بشمارید. هرشماره الزاماً معادل یک ثانیه نیست. به آرامی وهرطورکه دوست دارید یک ریتم شمارش را درنظر بگیرید وبرای خود بشمارید.

دکتر" لوئیس پروتو" درکتاب خود " طریقت آلفا و رسیدن به آرامش" از " آگاهی بر تنفس و توجه به صدای نفس کشیدن" به عنوان یکی ازمؤثرترین روش های آرامش و ریلکسیشن صحبت کرده است.

درشبانه روزدست کم سه باروهربارده مرتبه تنفس " 2 – 4 – 1 " را با همه ی شرایط لازم برای یک تنفس صحیح وعمیق انجام دهید.

 علم تنفس

معنی پرانا در واقع یعنی انرژی کل جهان یاما به معنی تنظیم و کنترول و هردو با هم معنی کنترل انرژی کیهانی است. که این عمل با تنفس انجام می پذیرد یا به معنی طولانی کردن دم وبازدم ، فلاسفه قدیم معتقدند که کلیه عملکردهای بدنتحت تسلط پنج نوع انرژی حیاتی که سنبل پنج حس وجود آدمی هستند هدایت می شود که این پنج انرژی مکانهای خاصی در بدن فیزیکی دارند که اختصار برای آگاهی توضیح داده می شود
1. پرانا: محل آن در قفسه سینه کارش کنترل تنفس که انرژی حیاتی را از وجود دریافت می کند.
2. آپانا: در قسمت قفسه سینه پائین آن قراردارد و کارش دفع مواد زائد بدن میباشد.
3. سامانا: در قسمت معده و کارش کمک به هضم غذا و جذب آن برای هماهنگ کردن ارگانهای شکم ایجاد می شود
4. آدانا: از طریق منطقه گلو عمل می کند و کارش کنترل تارهای صوتی و جذب هوا و غذا را بعهده دارد وایانا در کل بدن وجود دارد و انرژی غذا را بوسیله رگها و اعصاب بدن به اعضا می رساند.
5. چیتا (ذهن): وقتی ذهن در حالت ثابت باشد پرانا ثابت و منظم و ثمربخش خواهد بود اما وقتی ذهن آشفته است پراناها ( یعنی اعضای بدن ) نیز نا آرام و آشفته اند.
تنفش عمیق باعث بهبود کیفیت خون در ارتباط با افزایش اکسیژین رسانی به ریه ها و دفع مواد زائد و سمی از جریان خون می شود از اثرات تنفس عمیق هضم و جذب مواد غذایی، تقویت سیستم عصبی و غددهای بدن خصوصاً هیپوفیز صنوبری ، جوانی دوباره پوست و کاهش چین و چروک صورت و بدن ، با عمل دو و بازدم کارکرد معده، روده ها، پانکراس و قاب بیشتر می شود.
انواع تنفس ها در یوگا:
1. تنفس دیرگایی یعنی تمام ریه را از اکسیژن پر می کنیم باید قفسه سینه کاملاً برآمده باشد.
2. تنفس شکمی یا تنفس دیافراگمی عمل تنفس را تا بالا آمدن شکم ادامه می دهیم.
3. تنفس یوجایی اول باید هوای ریه را تا آنجا که می شود تخیله کرد بعد پرانایاما (عمل تنفس) را شروع کرد این نوع پرانا باعث افزایش گرمای بدن،آرام ومتمرکز شدن ذهن و وانهادگی به منظور کاهش درد،سرد ومیگرن می شود.
4. تنفس نادی شردهانا : تنفس متفاوت از بینی نیمکره راست و چپ، خاصیت آن توازن بخشیدن مغز و کارکرد آن و باعث تمیزشدن سینوسها می شود.
5. تنفس کاپلابهایی در این نوع تنفس عمل دم و عادی وبدون صدا اما عمل بازدم تند وضربه ای می باشد خاصیت آن جذب اکسیژن بیشتر، پاکسازی سینوسها و مجرای تنفسی، خارج کردن هوای مرده در ریه، قوی کردن ریه برای تنفس بهتر، فعال کردن اعضای داخل شکم ، آسان کردن هضم غذا و رفع یبوست، بیمارهای قلبی و آسمی وهمچنین عصبی نباید آن را انجام دهند.


6. تنفس بهاسترکیا(آتش) نوع تنفس با عمل دم و بازدم سریع و تند و ناگهانی انجام می شود برای تقویت قفسه سینه دیافراکم و ریه ها و نرم کردن نغاع و تنفسی بکار می رود.
7. تنفس شتیالی در این نوع تنفس زبان را لای دندانها می گذاریم و با دهان نفس را انجام می دهیم خاصیت خنک کردن بدن را به همراه دارد.
8. تنفس سوریا بدانا یا تنفس خورشیدی نوع تنفس در این مرحله تمام دم ها را از نینی راست و تمام بازدم ها را از بینی سمت چپ انجام می شود و خاصیت آن افزایش دمای بدن و افزایش قدرت هضم و جذب غذا، فشار خون پائین را درمان و اعصاب را آرام می کند.
9. تنفس چاندرا بدانا یا تنفس ماه در این نوع تنفس تمام دم ها از بینی سمت چپ و تمام بازدم ها از بینی سمت راست انجام می شود.
10. تنفس فگویی در این نوع تنفس عمل تنفس را از داخل گلو(گودی آن) شروع می کنیم عمل دم وبازدم با خنکی گلو و داخل آن احساس می شود خاصیت آن رفع مشکلات لوزه، گلو و تقویت آن می شود.

 

 

با تنفس در آغوش خداوند

  شاید ندانید که اصولا نیایشی نیز بوسیله تنفس وجود دارد. نام این نیایش یوگای تنفسی یا پرانایاما است. پرانایاما یکی از شاخه های اصلی درخت یوگاست. قبل از تشریح پرانایاما سوالی را مطرح می کنیم و آن اینکه هنگامی که  می خواهیم حداکثر شدت علاقه خود را به کسی نشان دهیم او را در آغوش می گیریم آیا می توان خداوند را که عزیزترین وجود عالم هستی است را در آغوش بگیریم؟ یعنی خدایی که جسم نیست و لطیف تر از هر لطیفی است را در آغوش بگیریم؟

 مسلما نه! ولی جواب این سوال از دیدگاه پرانایاما مثبت است. ما به هنگام تنفس خدا را در آغوش می کشیم آن هم به بهترین وجه ممکن! در این هنگام خدا در سینه ماست!

 همانگونه که دوستم پاتانجلی استاد بزرگ یوگا در دوهزار ششصد سال پیش گفته است هدف یوگا خداوند است هدف پرانایاما نیز اتحاد با نور ساختاری جهان هستی یعنی خالق زیبایی ها خداوند است . پرانایاما یک طریقت عرفانی تمام عیار است. در این روش ما بمرور راه تنفس را در پیش می گیریم تا در نهایت به منشا تنفس که خداوند باشد برسیم. درست مانند اینکه امتداد جویباری را بگیریم تا به سرچشمه زلال آن دریک کوه پر از برف برسیم. خداوند مانند یک کوه عظیم است که راه های بسیاری برای رسیدن به آن وجود دارد. رسیدن به خداوند کار ساده ای نیست.  در این میان پرانایاما یکی از سالم ترین و سریع ترین روش های عرفانی محسوب می گردد و می تواند کمک بسیار موثری برای کلیه سالکان و عارفان باشد. ترکیب پرانایاما با زیبا بینی و عبادت معجونی فوق العاده می سازد. پرانایاما روشی منحصر بفرد است.

  کوهها چون ذره ها سر مست تو

  نقطه و پرگار و خط در دست تو

قدمت انجام پرانایاما به چند هزار سال پیش بر میگردد و تصاویر و حکاکی های   زیادی از کسانی که در حال انجام پرانایاما هستند در معابد هند و تبت به چشم می خورد. پرانایاما حاصل نبوغ  یوگیان بزرگ هند است و این مردان بزرگ با دانش  شگرف خود خدمت بزرگی را به بشریت کرده اند.

 آنان عنوان می دارند که جهان از ماده و ماده از پرانا (نور) و پرانا از آگاهی و آگاهی از عشق تشکیل شده است. بنابراین کل عالم وجود از عشق (خدا) تشکیل یافته است. با انجام عمل تنفس ما علاوه بر اکسیژن مقدار زیادی نور و انرژی و عشق را توسط هفت بدن روحانی خود جذب می کنیم. 

در فرهنگ و ادب فارسی نیز اشارات فراوانی به نقش تنفس شده است. آه درویش و دم گرم و نفس نافذ از این جمله است. سعدی در ابتدای گلستان می فرماید: هر نفسی که فرو می رود ممد حیات است و چون باز آید مفرح ذات. پس در هر نفسی دو نعمت موجود است و بر هر نعمتی شکری واجب. این نشان می دهد که سعدی عنایت ویژه ای به تنفس داشته است.

موضوع  پرانایاما تنفس است. تنفس یکی از مهمترین نعمتهای خداوند و در عین حال فراموش شده ترین آنهاست! زندگی ماشینی کاری کرده است که انسان حتی نفس کشیدن را هم از یاد برده است. او با انجام تمرینات در می یابد که چقدر از اصلی ترین عمل زندگی دور افتاده است و بجای آن ذهنیات کاذب مغزش را پر کرده است. هم اکنون بینی خود را بگیرید و دیگر نفس نکشید خواهید دید چگونه ظرف چند ثانیه کاخ آرزوهای شما فرو خواهد ریخت و با اصلی ترین واقعیت زندگی که همانا مرگ باشد آشنا خواهید شد! شما با تمام گوشت و پوستتان در خواهید یافت که این دنیای خاکی چقدر گذرا و موقتی است. یاد مرگ یعنی یاد واقعیت. یاد مرگ انسان را پاک و نورانی می سازد. پرانایاما از همین نکته استفاده می کند و شما را پاک و پاکیزه می نماید گویی هم اکنون از شکم مادر متولد شده اید. پرانایاما فشار دادن دکمه مرگ و زندگی است. یعنی با فشار بر این نقطه عجیب تمام افکار و روان ما انسجام و وحدت می یابد و وجود انسان متعالی می گردد. تنفس اصلی ترین نقطه تماس ما با منشا حیات هستی است. دراین عمل شما وجود را با تمام وجود احساس می کنید!

فواید پرانایاما

 پرانایاما موثرترین وسیله برای حفظ آرامش است. در حقیقت افکار ما ماهیت پرانایی داشته و ذهن با تنفس رابطه ای تنگاتنگ دارد. ذهن ناآرام  تنفس را مختل میکند و برعکس کنترل تنفس  ذهن را آرامش می بخشد و افکار را متعادل می سازد. اگر افکار انسان را به رشته های درهم ریخته چند زنجیر که انتهای آنها بهم گره خورده است تشبیه کنیم (مانند زنجیر های مراسم  سینه زنی) پرانایاما کشیدن انتهای زنجیرها و آویزان و مرتب کردن آنها است. همانگونه که بدن ما احتیاج به حمام دارد  پرانایاما درون ما را به حمام می برد وآن را پاک و پاکیزه می نماید.

 دفتر صوفی  کتاب و حرف نیست

جز دل اسپید  همچون برف نیست

  پرانایاما انسان را جوان  بدن را شاداب و پوست را درخشان می سازد اشتها را کنترل می کند و بدن را متناسب می نماید. از آنجا که ما نفس کشیدن را فراموش کرده ایم لذا  فشار روانی زیادی را به غذا وارد می کنیم ! وبا افراط در غذا خوردن به تخلیه روانی خود  می پردازیم. با انجام تنفس اشتها به حالت طبیعی بازمی گردد وما میل کاذب به غذا را از دست می دهیم. پرانایاما عمر را طولانی و احساس گذر عمر را نیز آهسته می کند و در این حالت شما خواهید دید که چقدر زمان آرام و با شکوه طی می شود. با انجام تنفس انسان لذت بسیاری از طبیعت می برد و برای کسانی که عاشق طبیعت هستند پرانایاما هدیه ای گرانبهاست. در این روش انسان  خوشبو و جذاب شده و مردم از نشستن پهلوی چنین شخصی احساس لذت می کنند. اصولا افرادی که دارای تنفس آرام عمیق و متمرکز هستند در زندگی مادی خود موفق ترند . شما خواهید دید که با انجام سه یا چهار تمرین ساده  زندگی شما  متحول خواهد شد.

انجام پرانایاما در خانه باعث شادابی و طراوت دیگر اعضای خانواده نیز می گردد.

پرانایاما درون انسان را پاک و پاکیزه کرده و طبع انسان را نیکو می گرداند.انسان مهربان و نیکوکار و خوش ذهن می شود و چون به سرچشمه اصلی جهان هستی یعنی خداوند متصل است طبع او بلند مرتبه شده و قیل و قال دنیا برایش جاذبه ای نخواهد داشت. دوستم  مولانا می گوید اگر پادشاهان می دانستند که دراویش چه لذتی از زندگی می برند همانا تاج پادشاهی را بگوشه ای پرت می کردند و درویش می شدند! پرانایاما نیز همچون اکثر روش های عرفانی لذت زیادی را به همراه دارد.این راه راهی برای رفتن است و باید فقط آنرا با چشم جان چشید.

من چه گویم یک رگم هوشیار نیست

    شرح آن  یاری  که او را  یار نیست

پرانایاما اعتماد به نفس انسان را زیاد می کند و به شما می آموزد که شما عارف بزرگی  هستید و می توانید رابطه ای منحصر بفرد با خدای خود داشته باشید. پرانایاما به شما می آموزد خود شما سر چشمه معنویت و نور را در اختیار دارید.

پرانایاما دارای آنچنان ثمرات درخشانی در پاکسازی انسان است که شخصا معتقدم می تواند حتی زندگی یک زندانی مجرم در سلول انفرادی را هم متحول و درخشان کند. خوی درنده گی و تبه کاری  را از او بگیرد وبه او آرامش بخشد همچنین طی دوران محکومیت را برایش آسان سازد وپس از آزادی نیز به او کمک کند در راه کسب یک زندگی شرافتمند بکوشد.

 

بی تو جنت دوزخ است ای جان فزا

    با  تو  زندان  گلشن  است ای دلربا

 پرانایاما آنچنان شیرین است که یک زندانی می تواند ساعت های متمادی بدان بپردازد و از شیرینی تنفس بهره های فراوان ببرد بدون اینکه خسته شود.(شاید خداوند عنایت کند و روزی یک کتاب آموزشی مخصوص برای عزیزان زندانیم نوشتم ) با تنفس می توان براحتی صفات ناپسند ذهنی مانند حسد عجب و تکبر و وسواس را کنترل کرد.

تنفس عمل نیرومندی است یعنی تنها با چند دقیقه تنفس می توان مقدار زیادی نور و نشاط گرفت لذا پرانایاما زمان اندکی را می طلبد. مثلی معروف می گوید به آدم گرسنه ماهی ندهید بلکه ماهیگیری یادش بدهید بسیاری از کسانی که به انرژی درمانها مراجعه می کنند پس از مدت زمانی مانند یک ظرف  سوراخ  انرژی خود را دوباره از دست می دهند.  پرانایاما منشا انرژی است لذا با انجام آن نه تنها نیازی به انرژی درمانی نخواهید داشت بلکه خود خواهید توانست انرژی خود را صادر هم بکنید! اینکار تمام چاکراهای بدن را باز و فعال می کند.  پرانایاما عملی طبیعی در جهان حیوانات نیز هست. بسیاری از حیوانات در موقع استراحت بر تنفس خود تمرکز می کنند.  برای مثال سگ و خوک با منخرینشان بازی می کنند و یا مانند گربه خرخر کرده و یا مانند اسب خرنش می نمایند.

 تمرینات پرانایاما بنوعی تمرین یاد مرگ نیز محسوب می شوند. همه ما می دانیم که عاقبت روزی  خواهیم مرد و یاد این مسئله می تواند ما را بخود بیاورد و رهایی ما را از دلبستگی های دنیا سبب شود. مولوی در داستان طوطی و بازرگان ماجرای بازرگانی را شرح می دهد که به طوطی اش بسیار علاقه داشت ولی او را آزاد نمی کرد. از قضا سفری به هند برای او پیش آمد و نتوانست طوطی را با خود ببرد لذا در موقع خداحافظی از طوطی خواست تا هر چه می خواهد بگوید تا بعنوان سوغات برایش به همراه بیاورد.  طوطی چیزی نخواست و تنها درخواست کرد سلام او را به دیگر طوطیان هند برساند. هنگامی که بازرگان به هند رسید به میان جمع طوطیان که روی درختان زندگی می کردند رفت و سلام طوطی خود را رساند ناگهان دید که همه طوطیان از بالای درخت افتادند و مردند!  او بسیار شگفت زده شد و با ناراحتی به شهر خود باز گشت و ماجرا را برای طوطی خود باز گفت از قضا طوطی ش نیز افتاد و مرد! هنگامی که لاشه طوطی را از قفس در آورد ناگهان طوطی جان گرفت و بسوی آزادی پرواز کرد! مولوی در این داستان زیبا نتیجه می گیرد که اگر می خواهید آزاد شوید باید بمیرید. یاد مرگ ما را آزاد می کند.  در تحقیقات پاولف دانشمند شهیر روسی نیز این مطلب روشن گشته است. ایشان در تحقیقات خود بر روی سگها متوجه شد که اگر بهنگام دادن غذا به سگ  زنگی را به صدا در آوریم و این کار را چند بار تکرار کنیم  سگ نسبت به صدای زنگ شرطی می شود یعنی با شنیدن آن شروع به ترشح بزاق می کند. بر حسب اتفاق یکسال سیل بزرگی آمد و آزمایشگاهی که سگ های پاولف در آن نگهداری می شدند به زیر آب رفت و کارکنان آزمایشگاه  فقط توانستند خود را نجات دهند و در نتیجه تعدادی از سگ ها غرق شدند و تعدادی زنده ماندند. هنگامی که آنها باز گشتند با تعجب دیدند که سگ هایی که تجربه مرگ را پشت سر گذاشته بودند تمام رفلکس های شرطی خود را نسبت به صدای زنگ از دست داده اند. پاولف از این اتفاق عجیب نتیجه گرفت که تجربه مرگ می تواند رفلکس های شرطی ما را از بین ببرد. ما در زندگی ماشینی دارای رفلکس های شرطی نامطلوب و زیادی نسبت به محیط اطراف خود شده ایم که یاد مرگ می تواند آنها را پاک کند.

 ما همچون جوجه درون یک تخم هستیم که در محیط تاریک درون تخم در حال زندگی است بدون اینکه از دنیای شگفت انگیز بیرون اطلاعی داشته باشد او هیچ تصوری از لذت پرواز در یک آسمان آبی بی انتها ندارد بنابراین در لاک خود فرورفته و در جایی تنگ به زعم خود زندگی می کند. این تخم مرغ مانند زندگی روزمره ماست ما نیز هیچ تصوری از جهان بعد از مرگ و عالم نور افشان بعد از مرگ نداریم اما سوال این است چگونه این پوسته محکم اطراف خودمان را بشکنیم؟ یکی از بهترین و مفید ترین راه ها یاد مرگ است. یاد مرگ همچون سطل آب یخی است که بر سر یک انسان خواب آلود بپاشند! ما درک صحیحی  نسبت به زندگی و مرگ نداریم. همیشه فکر می کنیم مرگ اتفاقی است که برای دیگران می افتد! پس به آرزوهای دور و دراز خود ادامه می دهیم.  یاد مرگ بهترین مکمل برای غور در طبیعت و عبادت است. اگر چه ارتباط با طبیعت یکی از مستقیم ترین و سالم ترین طرق برای رسیدن به عالم معنا است ولی چیزی لازم است تا ریشه های انسان را از عالم خاک بکند. یاد مرگ باعث جدا شدن از دنیا و غور و عبادت در طبیعت باعث کشش به سمت عالم معنا می شود. پرانایاما روشی بسیار نیرومند برای انجام یاد مرگ است.

 هندی ها می گویند انسانی که نفس نمی کشد مرده است ولو تمام اعضای او زنده باشند.  لذا با کنترل تنفس ما به تجربه مرگ دست می یابیم و روح ما پالایش می شود. هنگامی که سوراخ بینی خود را می گیرید تنها ظرف چند ثانیه کوه آرزوهای شما بر باد می رود! و شمارش معکوس برای پاک شدن از صفحه زندگی آغاز می گردد! و این عملی ترین تمرین دنیا برای یاد مرگ است! پرانایاما یکی از نیرومند ترین روشهای اشاعه اخلاق  است. در پرانایاما ما بتدریج رفلکس های شرطی خود را نسبت به زندگی از دست می دهیم نوعی پاک شدن و خلاصی از دست عادات و افکار مزاحم را تجربه می کنیم. در این ارتباط هر گونه کنترل تنفس ولو اندک می تواند به همان نتایج  منتها در زمان طولانی تری دست یابد. این سخن بدین مفهوم است که می توان به نتایج تجربه مرگ دست یافت بدون اینکه مرگ را تجربه کرد!  به عبارت ساده حتی اگر شما تنها کمی تنفس خود را آهسته و کنترل کنید عملا مرگ را با شادی و سرور به نظاره خواهید نشست! درک تجربه مرگ یکی از فواید بیشمار پرانایاما است.    

شرایط انجام پرانایاما

 هدف پرانایاما خداوند است لذا پرانایاما نوعی نیایش است. پرانایاما متصل شدن به منشا وجود جهان هستی خداوند است لذا عملی مقدس است و باید با احترام بسیار آنرا انجام داد. بهترین نقطه خانه را برای انجام آن در نظر بگیرید. کلیه عوامل مزاحم نظیر تلفن و تلویزیون را خاموش سازید و به اطرافیان بسپارید که مراقب خلوت شما باشند. انگشتر عینک و ساعت و کلیه زیور آلات و جوراب های خود را درآورید. دستها صورت و پاهای خود را بشویید. لباسی بسیار تمیز و راحت بپوشید موهای خود را بدقت شانه بزنید و آماده انجام پرانایاما شوید.

 نشستن پرانایاما در حالت لوتوس است(چهار زانو) ولی می توانید در صورت داشتن مشکل از صندلی یا چهار پایه نیز استفاده کنید. شرط مهم نشستن  راست بودن ستون فقرات است.بدن دراین حالت باید کاملا راحت باشد برای رفع انقباض های عضلانی میتوانید سر و شانه و ابرو های خود را کمی تکان دهید. برای ایجاد حداکثر تمرکز در تمام تمرینات چشمها بسته هستند.  از آنجا که دستهای ما مانند دم گربه به افکار ما وصل هستند و مدام در حرکت هستند لذا قفل کردن و بی حرکت ساختن انگشتان و  گذاردن دستها روی زانو کمک بزرگی به ایجاد تمرکز می کند. تنفس با شکم خالی انجام می گیرد (حداقل دو ساعت بعد از غذا) شما می توانید آنرا بهنگام بلند شدن از خواب  قبل از ناهار و شام و قبل از خواب  شبانگاهی انجام دهید. همواره به هنگام تنفس تصور کنید که مرگ شما نزدیک است و این آخرین تنفس شماست.

  تنفس عملی لطیف است و باید تلاش کرد با نرمی و لطافت بسیار آنرا انجام داد. بهترین زمان انجام تمرین صبح زود است و این زمانی است که هم  روح و  روان انسان در آرام ترین وضعیت خود قرار دارد و هم شکم تهی و راحت است. یعنی در این هنگام می توان به افق هایی دست یافت که در ساعات دیگر روز نمی توانیم (همچون عبادت). نکته مهم این است از آنجا که تنفس نوعی نیایش است لذا بعد از انجام آن حتما حداقل ده دقیقه را در آرامش سپری کنید و بسیار بهتر است که  اذکار مقدس را بگویید برای مثال کلمه خدا و یا عشق و یا نور را با ادب و احترام تمام تکرار نمایید.    

 

 

انواع پرانایاما

پرانایاما دارای تمرینات بسیار زیادی است که شرح آنها چندین کتاب را در بر می گیرد ولی با چهار یا پنج تمرین تنفسی که در ذیل شرح داده می شود می توان به نود درصد اهداف پرانایاما دست یافت.  برای کسب اطلاعات بیشتر می توان به کتاب های یوگا مراجعه کرد.

1- تنفس ساده تمرکزی

ساده ترین تمرین تنفس هیچکاری نکردن و توجه تنها به آن است .این تمرین ساده ولی بسیار مفید بوده و شما را متوجه روح پرانایاما می کند. در حالت ساده و راحت چهار زانو بنشینید. ستون فقرات باید کاملا صاف باشد. دستها را روی زانو بگذارید.  چشمها را ببندید و بدن را رها کنید. حال به تنفس خود توجه نمایید. ابتدا به اندازه ده تنفس عبور هوای شیرین و پاک  به همراه نور سفید را از سوراخ های بینی احساس نمایید. در مرحله بعد باندازه ده تنفس عبور هوای زندگی بخش و تمیز را از ناحیه کام بینی را احساس کنید.  ببینید چگونه هوای خنک به قسمت بالای حفره بینی می ساید و آنرا قلقلک می دهد.در ادامه عبور ده تنفس از ناحیه حلق را احساس کنید. تصور کنید اگر نمی توانستید نفس بکشید چه حالتی داشتید! عبور این نعمت بزرگ خداوند را به تمامی احساس کنید.مرحله بعد احساس تنفس در شش ها است. احساس کنید چگونه سینه شما مملو از نور سفید به همراه هوای پاک و با صفا می گردد.حال به مقدار ده تنفس عبور هوای زندگی بخش از کل دستگاه تنفسی یعنی بینی حلق و سینه را در نظر بگیرید.

در آخر به مقدار سه تنفس خداوند را بخاطر این نعمت بزرگ شکر بگویید. برای مثال در موقع بازدم جمله خدا را شکر را تکرار کنید.این تمرین را هر روز روزی سه مرتبه قبل از غذا انجام بدهید. از آنجا که پرانایاما عمل مقدسی است تا ده دقیقه بعد از آن در آرامش باشید و یا یک ذکر که آن را دوست دارید مانند نور و یا عشق و یا خدا را تکرار کنید. این تنفس را حداقل سه روز ادامه دهید و سپس تنفس بعدی را به آن اضافه کنید.

 

2- تنفس اوجایی

اوجایی روش صحیح تنفس عمیق را به ما می آموزد. ما حتی روش صحیح کشیدن نفس عمیق را فراموش کرده ایم. هم اکنون یک نفس عمیق بکشید و آنرا با تنفس اوجایی که بعدا یاد خواهید گرفت مقایسه کنید.

برای انجام اوجایی ابتدا زبان خود را رو به بالا حلقه کنید و نوک زبان خود را به  سقف دهان بچسبانید و چند نفس عمیق و آرام بکشید(در اوجایی ایجاد صدای تنفس بدون اشکال است) حالا به حالت اول برگردید و این بار عضلات دور گردن و غبغب خود را منقبض کنید و چند نفس عمیق بکشید. حالا هر دو را با هم انجام دهید و سپس چند نفس عمیق بکشید می بینید که در این حالت چه  حجم بالایی از هوا می تواند ریه های شما را پر کند. این تنفس را هر بار ده مرتبه بعد از تنفس تمرکزی انجام دهید و در پایان  سه تنفس را به شکر کردن نور خداوند اختصاص دهید.

 

 

3- کنترل تنفس

این تنفس اولین قدم در کنترل نظم تنفس محسوب می شود. در پرانایاما طول عمل بازدم همیشه دو برابر دم است یعنی اگر دم شما شش شماره بود بازدم شما دوازده شماره باید باشد.

  در حالت تنفسی کامل یعنی ستون فقرات راست و چشم های بسته قرار بگیرید. به مقدار هفت شمارش عمل دم را انجام دهید بگونه ای که ریه های شما به طور یکنواخت از هوا آکنده شود(بدون صدا) سپس بطول چهارده شماره بطور خیلی بی صدا و لطیف عمل بازدم را انجام دهید. این تمرین را بعد از دو تمرین قبلی برای ده مرتبه انجام دهید. بعد از چند روز تمرین و داشتن آمادگی می توانید طول دم و بازدم خود را با حفظ نسبت یک به دو افزایش دهید. در تنفس های آخر خدا را شکر نمایید.

 4- تنفس نادی شودهی

طبق یافته های شگفت انگیز دانش یوگا سه کانال انرژی اصلی  در بدن انسان وجود دارد.اولین آنها سوشومنا نام دارد که بطور مستقیم از چاکرای ساهاسرارا در بالای سر تا چاکرای مولادهارا در قسمت نشیمن گاه انسان کشیده شده است. در مجموع ما در  روی این کانال که شاهراه خداوند نام دارد دارای هفت چاکرای اصلی می باشیم . نور خداوند از طریق چاکرای سر تمام بدن را پوشش می دهد. دو کانال انرژی دیگر نیز وجود دارند که بطور مارپیچ از شش چاکرا عبور می کنند . این دو کانال که آیدا و پنگالا نامیده می شوند و حامل انرژی های ذهنی و روانی هستند بطور متناوب در بدن فعال می شوند و از آنجا که دو سوراخ بینی نیز محل عبور آنهاست می توان با تمرین تنفس متناوب جریان انرژی را از آنها به کانال خداوند (سوشومنا) هدایت کرد. این کار باعث پاکی و روشنی بدن گردیده و انسان آماده رسیدن به مرحله اشراق خواهد شد. لذتی در این کار وجود دارد که از شرح و وصف خارج است به همین جهت این تنفس را می توان شاه تنفس ها  قلمداد کرد.

در حالت تنفسی کامل یعنی ستون فقرات راست و چشم های بسته قرار بگیرید. ابتدا  سوراخ  بینی راست را با انگشت خود بگیرید و طی هفت شماره ریه های خود را پر از نور شیرین خداوند کنید سپس طی چهارده شماره بازدم را از سوراخ چپ انجام دهید.حال وضعیت را برعکس کنید یعنی از همان سوراخ چپ که عمل بازدم را انجام دادید عمل دم  و از سوراخ راست بازدم را انجام دهید. این یک دور تنفس محسوب می شود . می توانید روزی سه مرتبه و هر بار ده دور تنفس را انجام دهید و بعد کم   کم طول دم و بازدم را افزایش داده و تعداد تنفس را نیز به بیست دور برسانید. می توانید پس از چند ماه تمرین حبس نفس را هم به آن اضافه کنید. به این ترتیب که نسبت زمان حبس نفس چهار برابر دم خواهد بود . یعنی فرضاً هفت شماره دم و بیست و هشت شماره حبس نفس و چهارده شماره بازدم. این تنفس وجود شما را پاک و نورانی می کند و می توانید لذت زیادی از طبیعت ببرید لذا وقت بیشتری را برای گردش در طبیعت و غور و مطالعه و عبادت و ذکر بویژه عمل تمرکز با چشم (تراتاکا) روی زیبایی های آن بگذارید. این کاری است که مطمئنا از نتایج آن شگفت زده خواهید شد.

 

+ نوشته شده در  چهارشنبه ششم مرداد 1389ساعت 15:23  توسط س.م  |